Środowisko programistyczne Lazarus. Instalacja i konfiguracja

Niniejszy wpis dotyczy instalacji oraz konfiguracji środowiska Lazarus, zwany także darmowym Delphi. Uważam, że do Delphi jeszcze daleko, ale i tak chylę czoła przed twórcami, którym udało się stworzyć bardzo dobre środowisko programistyczne, za pomocą którego można pisać wydajne aplikacje. Jeżeli jeszcze Państwo nie spotkali się w tym narzędziem, gorąco polecam zapoznanie się z nim. W szczególności osoby, które chcą tworzyć oprogramowanie bazodanowe, nie będą zawiedzeni i przekonają się, jak łatwo jest tworzyć nawet skomplikowane aplikacje bazodanowe za pomocą Lazarusa.

Co to jest Lazarus?

Lazarus – jest zintegrowanym środowiskiem programistycznym (IDE) opartym na darmowym kompilatorze Free Pascal. Wygląd oraz filozofia działania jest odwzorowaniem środowiska Delphi. Lazarus posiada także system kontrolek LCL, jako odpowiednika VCL znanych z Delphi. Lazarus powstał w 1999 roku, zaś jego pomysłodawcami są Cliff Baeseman, Shane Miller oraz Michael A. Hess.  Lazarus został zaprojektowany tak, by być całkowicie niezależnym od API systemu. Dzięki temu, jeżeli napiszesz w Lazarusie aplikację Windows przy użyciu standardowych widżetów systemu Windows, możesz przenieść źródła do systemu Linux. Dla systemu Windows dostępne są zestawy Win32, gtk2+, Carbon oraz QT.



Charakterystyka

  • Program napisany za pomocą Lazarusa można skompilować w systemie operacyjnym. Lazarus występuje zarówno dla systemu Windows, Mac OS X oraz dla systemu Linux. Wystarczy przenieść kod źródłowy do konkretnego systemu, skompilować i program w wielu przypadkach zadziała na docelowym systemie operacyjnym.
  • Kod źródłowy w wielu przypadkach jest zgodny z Delphi Pascalem.
  • Licencja Lazarusa to GNU GPL, zaś biblioteki oparte są na zmodyfikowanej licencji LGPL, a to oznacza, że możesz wykorzystać Lazarusa do pisania aplikacji komercyjnych o zamkniętym kodzie. Jednakże gdy zmodyfikujesz bibliotekę LCL, musisz udostępnić jej źródła.
  • Lazarus posiada bogatą bibliotekę komponentów – w tym bazodanowych, system raportów oraz wiele innych, które można pobrać z sieci i większości są one bezpłatne.
  • Proste budowanie interfejsów przy pomocy techniki przenieść i upuść.
  • Automatyczna synchronizacja pomiędzy formą GUI a kodem źródłowym.
  • Wbudowany edytor kodu z podświetleniem składni i uzupełnianiem kodu.
  • Narzędzia refaktoringu.
  • Wbudowany system budowania aplikacji oraz debuger. Możesz debugować aplikację nie wychodząc z IDE.
  • System Lazarus umożliwia rozbudowę o nowe komponenty zarówno programistyczne, jak i IDE.
  • Wbudowany system raportowania oraz wykresów.
  • Dostępne są biblioteki do obsługi sieci.
  • Wsparcie dla kodowania Utf8 i tłumaczenia aplikacji.

Instalacja

Przede wszystkim należy pobrać Lazarusa ze strony https://www.lazarus-ide.org/. Całość zajmuje około 150MB i zawiera wszystko, co potrzeba do rozpoczęcia pracy. Instalacja jest banalnie prosta (pozostaw wszystkie opcje instalacji jako domyślne), zaś instalator oraz samo środowisko jest dostępne w języku polskim.

Po zainstalowaniu uruchom Lazarusa za pomocą ikony w menu start, lub z pulpitu, jeśli zaznaczono w instalatorze utworzenie ikony na pulpicie. Przy pierwszym uruchomieniu wyświetli się okno wstępnej konfiguracji, w którym nic nie musisz zmieniać. Po prostu kliknij przycisk Start IDE.

Opis obrazka

  1. Pasek komponentów, który zawiera aktualnie dostępne komponenty (kontrolki) do przeniesienia na formę (punkt 3).
  2. Edytor właściwości wybranego obiektu
  3. Tworzony formularz.
  4. Edytor kodu źródłowego.
  5. Okno komunikatów, w którym wyświetlane są zdarzenia kompilacji, błędy, ostrzeżenia, etc…

Informacje dodatkowe o środowisku Lazarus

Choć informacje zawarte w tym punkcie nie są niezbędne, warto się z nimi zapoznać. Przede wszystkim opiszę tutaj pliki tworzone przez edytor
źródeł .

  • Plik główny projektu z rozszerzeniem .LPR (plik tekstowy, który zawiera informacje o formularzach i modułach aplikacji. Znajduje się tam również kod, który inicjuje aplikację).
  • Plik projektu z rozszerzeniem .LPI (plik tekstowy, który zawiera informacje o konfiguracji środowiska Lazarus w formacie xml).
  • Plik modułu z rozszerzeniem .PAS (plik tekstowy zawierający kod źródłowy modułu w języku Object Pascal. Może on być stowarzyszony z formularzem lub stanowić samodzielny składnik projektu).
  • Plik formularza z rozszerzeniem .LFM (plik binarny zawierający definicję formularza. Każdy taki plik powiązany jest z modułem (plik .PAS) zawierającym program źródłowy związany z obsługą formularza).
  • Plik zasobów z rozszerzeniem .RES (plik binarny zasobów projektu).

Pliki tworzone podczas kompilacji projektu

  • Wykonywalny plik wynikowy z rozszerzeniem .EXE (plik będący programem wynikowym). Powstający plik .exe jest bardzo duży, ponieważ
    do pliku wykonywalnego zostały dołączone wszystkie informacje dla debugera (mechanizm odpluskwiania). Oczywiście plik ten można zmniejszyć, po przetestowaniu programu.
  • Pliki modułów z rozszerzeniem .PPU (zawiera skompilowane wersje modułów występujących w projekcie).

Instalowanie dodatkowych komponentów

Bezpośrednio po zainstalowaniu, środowisko Lazarus jest gotowe do pracy i dysponuje pokaźną liczbą komponentów (kontrolek), które można wykorzystać we własnych programach. Dodatkowo w sieci znaleźć można wiele darmowych pakietów, które rozszerzą możliwości środowiska. Sekcja nie jest wymagana, ale doinstalowanie kilku komponentów z pewnością ucieszy programistów, którzy po zainstalowaniu kilku dodatków, uzyskają dodatkowe możliwości podczas tworzenia oprogramowania.

Eye-Candy – zestaw darmowych kontrolek dla Lazarusa

Kontrolki Eye Candy Controls (w skrócie ECControls lub EC-Controls) to zestaw kontrolek wizualnych napisanych dla Lazarusa. Oto przegląd dostępnych w pakiecie kontrolek:

Jeśli stwierdzisz, że są fajne, możesz je zainstalować w Lazarusie. Przejdź na stronę https://sourceforge.net/projects/eccontrols/ i pobierz pakiet przyciskiem Download. Po pobraniu paczki, należy rozpakować archiwum i przenieść folder EC_Controls do katalogu C:\lazarus\components. Następnie uruchamiamy Lazarusa i z menu Pakiet wybieramy opcję Otwórz plik pakietu. Należy wybrać plik eccontrols.lpk z katalogu pakietu.

Następnie w oknie, które się wyświetli należy wybrać Use->Zainstaluj (rysunek powyżej). Wyświetli się kolejne okno dialogowe informujące o konieczności przebudowy środowiska Lazarus, w którym wystarczy potwierdzić przyciskiem Tak. Teraz należy chwilę poczekać, aż biblioteki zostaną skompilowane i dodane do panelu kontrolek pod nazwą EC-C. W rezultacie pojawi się nowa zakładka w palecie komponentów o nazwie EC-C.

Na powyższym przykładzie widać, jak instalować nowe kontrolki do Lazarusa i proszę potraktować ten opis jako wzór instalowania komponentów z Internetu.



Lazarus wyposażony jest także w menadżer komponentów, które można instalować bez pobierania ich z sieci, gdyż tym zajmie się IDE. Możesz uruchomić menadżer pakietów z menu Pakiet->Instaluj/odinstaluj pakiety.

Zostanie wyświetlone okno z pakietami zainstalowanymi (lewa kolumna) oraz dostępnymi do instalacji (prawa kolumna).

Polecam zainstalować jedynie lazreport 0.x.x (generator i system raportów). Oczywiście możesz także wypróbować inne pakiety, lecz na początek to wystarczy.

UWAGA! Dobrą praktyką jest dodawanie pakietów do Lazarusa pojedynczo. Czyli dodajemy w menadżerze pakietów pojedynczy pakiet do listy zainstalowanych pakietów i używamy przycisku Zapisz i przebuduj IDE, a następnie kliknięcie Kontynuuj w kolejnym wyświetlonym oknie.

ZEOS DB – fajne kontrolki do baz danych

Lazarus posiada wbudowane kontrolki dbLib, które są wystarczające do pracy z wieloma serwerami, jednakże warto także przetestować ZeosLib.

Zestaw kontrolek ZeosLib umożliwia połączenie z następującymi bazami danych: MySQL, PostgreSQL, Interbase, Firebird, MS SQL, Sybase, Oracle i SQLite. Jest to pakiet dostępny zarówno dla Lazarusa, jak i dla Delphi czy C++ Builder.

Instalacja ZeosLib

  1. Pobierz ze strony https://sourceforge.net/projects/zeoslib/ najnowszą paczkę ZeosLib.
  2. Rozpakuj pobrane archiwum i przenieś katalog do folderu C:\lazarus\components.
  3. Z menu Lazarusa wybierz Pakiet->Instaluj plik pakietu i wybierz plik C:\lazarus\components\ZEOSDBO-7.1.4-stable\packages\lazarus\zcomponent.lpk
  4. Użyj Use->Zainstaluj, kliknij OK w kolejnym oknie i potwierdź przebudowę lazarusa (Tak).
  5. Poczekaj, aż Lazarus skompiluje biblioteki i doda komponenty.

Należe także zainstalować w systemie bibliotekę odpowiedzialną za obsługę MS SQL Server przez ZeosLib. W tym załączniku pobierz załącznik w bibliotekami FreeTDS, których ZeosLib używa do połączenia z tym serwerem. Rozpakuj je i w zależności od pisanego programu (x86/x64) przerzuć zawartość katalogu z rozpakowanego załącznika (Win32 lub Win64) np. do C:\Windows. Chodzi o to, że każdy komputer z Windows posiada taki folder (a przynajmniej jest małe prawdopodobieństwo, że ktoś sobie zmienił nazwę). Od teraz Lazarus z bibliotekami Zeos jest przygotowany do współpracy z tym serwerem.

Konfiguracja serwera MS SQL

Często wykorzystywanym przez programistów serwerem SQL jest MS SQL Server. Nie lubię tego serwera, ale go używam, bowiem wielu informatyków w firmach nie wie o istnieniu innych tego typu produktów. Nie lubię MS SQL także dlatego, że Microsoft często zmienia koncepcje sposobu połączeń z tym serwerem, a przez to nie ułatwia życia programistom – chyba, że programista używa jedynie słusznego środowiska programistycznego – Visual Studio. Aby połączyć się z serwerem MS SQL z Lazarusa (za pomocą dbLib lub Zeos), należy najpierw nieco skonfigurować sam serwer. Otwórz Configuration tools->Service configuration manager i przejdź do sekcji SQL Server Network Configuration->Protocols for (tutaj nazwa serwera lub serwera/instancji). Otwórz TCP/IP i zmień na Enabled. Następnie w sekcji SQL Server Services zrestartuj MS SQL Server lub uruchom ponownie komputer. Teraz serwer będzie przyjmował połączenia z zewnątrz.

Następnie należy pobrać dodatkowe biblioteki do łączenia się z serwerem MS SQL. W załączniku do tego artykułu są także biblioteki dblib, których Lazarus używa do połączenia z tym serwerem. Pobierz je i w zależności od pisanego programu (x86/x64) wrzuć zawartość katalogu z rozpakowanego załącznika (Win32 lub Win64) do katalogu programu lub najlepiej do C:\Windows\system32 (32bity) lub C:\Windows\SysWOW64 (64bity). Od teraz Lazarus jest przygotowany do współpracy ZeosLib z tym serwerem.



Zestaw kontrolek KControls Component Suite

Zestaw kontrolek KControls są darmowe i są dostępne zarówno dla Delphi, jak i dla Lazarusa. Polecam ich zainstalowanie, bowiem zestaw oferuje naprawę efektowne i przydatne kontrolki, takie jak na przykład bardziej rozbudowany DBGrid.

Kontrolki pobieramy ze strony https://github.com/cutec-chris/kcontrols pobierając najnowszą wersję. Rozpakowany pakiet kopiujemy do katalogu C:\lazarus\components i otwieramy w Lazarusie: Pakiety->Otwórz plik pakietu i C:\lazarus\components\7_kcontrols_1.7\packages\kcontrols\kcontrolslaz.lpk.

Zestaw komponentów uE Controls dla wymagających

To darmowy pakiet komponentów wizualnych, które przydadzą się niektórym programistom. Aby dowiedzieć się więcej na temat uE COntrols, przejdź na stronę http://wiki.freepascal.org/uE_Controls. Jak widać dostępne kontrolki są dość specyficzne, jednak być może niektórym się przydadzą.

Inne kontrolki, które można pobrać i zainstalować:

Konfiguracja dodatkowa, która ułatwi życie każdemu programiście

W menu Narzędzia->Opcje->Edytor->Completion i hints zmniejsz Opóźnienie pojawienia się ramki podpowiedzi i uzupełnień – najlepiej do minimum, aby natychmiast po wpisaniu kropki pojawiała się podpowiedź.

UWAGA! Niektórzy narzekają na duży rozmiar generowanych plików EXE przez Lazarusa, ale jest to celowe, bowiem do pliku wynikowego generowane są także informacje dla debuggera. Aby zmniejszyć generowany plik wynikowy powstający przy kompilacji projektu do pliku .exe, należy w menu Projekt->Opcje projektu należy w sekcji Debugging ODZNACZYĆ opcję Generate debugging info for GDB, jak na obrazku poniżej:

Po wyłączeniu opcji generowania dodatkowych informacji dla debuggera, rozmiar plików wynikowych drastycznie spadnie do rozsądnego poziomu.



Podsumowanie

W ten sposób zakończyliśmy instalację oraz wstępne przygotowanie IDE do pracy. Oczywiście większość podanych tutaj rozszerzeń czy konfiguracji nie jest obligatoryjna, bowiem bezpośrednio po zainstalowaniu środowisko jest w pełni gotowe do pracy, jednakże podałem tutaj kilka rozwiązań, z których osobiście korzystam i uważam za niezbędne, aby programowanie w Lazarusie było wygodniejsze, zaś ilość i jakość dostępnych kontrolek wystarczyła do tworzenia nawet bardziej rozbudowanych projektów.

3966total visits,3visits today

Tagi , , .Dodaj do zakładek Link.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

+ 22 = 27

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.